استان كهگیلویه و بویراحمد با 16264 كیلومتر مربع وسعت در جنوب غربی مركز ایران واقع شده است. براساس آخرین تقسیمات سیاسی و اداری در سال1375، شهرستانهای استان عبارتند از: كهگیلویه (بامركزیت دهدشت)، بویراحمد (با مركزیت یاسوج)، گچساران ، بهمئی و دنا. شهر یاسوج مركز استان كهگیلویه و بویراحمد میباشد. این استان، از شمال با استان چهارمحال و بختیاری، از جنوب با استانهای فارس و بوشهر، از شرق با استانهای اصفهان و فارس و از غرب با استان خوزستان همسایه است.
این استان در سال 1375، حدود 544 هزار نفر جمعیت داشته كه از این تعداد 39/23 درصد در نقاط شهری و 60/20 درصد در نقاط روستایی سكونت داشتهاند و بقیه غیر ساكن بودهاند. استان كهگیلویه و بویراحمد منطقهای ناهموار و كوهستانی است كه در حدود 45 مساحت آن از ارتفاعات و تپه ماهورها تشكیل شده است و 15 بقیه مساحت آن را دشتها و درهها در بر گرفتهاند.
بلندترین نقطه استان، قلّه دنا به ارتفاع 4409 متر و پستترین ناحیه آن لیشتر با ارتفاع 500 متر از سطح دریا میباشد. در مناطق سردسیر، ارتفاعات بلندتر و تپه ماهورها بیشتر است و در مناطق گرمسیر ارتفاعات كوتاهتر و تپه ماهور نیز كمتر است.عمده اراضی كشاورزی استان در دشتها واقع شده است.
جمعیت :
۵۴۴,۰۰۰
مساحت :
۱۶,۲۶۴ sq km
ارتفاع :
۱,۸۸۰ m
میانگین دما :
۱۴.۸ º C
آب و هوا
در امتداد رشته كوههای اصلی زاگرس از شمال شرقی به جنوب غربی در استان كهگیلویه و بویراحمد، از ارتفاع كوهها و مقدار بارندگی و رطوبت هوا به طور محسوسی كاسته شده و مشخصات اقلیمی دوگانهای را پدید میآورد. بدین ترتیب این استان به دو منطقه سردسیری و گرمسیری تقسیم شده است.
منطقه گرمسیری در قسمت جنوب و غرب استان واقع شده و آب و هوایی گرم و خشك دارد و بادهای موسمی(فصلی) و محلی متعددی در این ناحیه میوزند. باران این منطقه از آبان ماه آغاز شده و تا اردیبهشت به تناوب ادامه مییابد. در این مناطق یخبندان بندرت اتفاق میافتد.
منطقه سردسیری در شمال و شرق استان قرار دارد. بارش این ناحیه معمولاً از آبان ماه شروع و تا اردیبهشت ماه به تناوب و معمولاً به صورت برف ادامه مییابد. این قسمت از استان كه در واقع جنوبیترین بخش زاگرس مرطوب است با جنگلهای وسیع و زیبای بلوط پوشیده شده و سرچشمه رودهای بزرگی است. در این استان بادهایی با جهات مختلف میوزند كه مهّمترین آنها عبارتند از:
بادهای موسمی كه به نام باد شمال و باد جنوب معروف هستند. باد شمال از طرف شمال غربی از دریای مدیترانه و آبهای اطراف آن و گاهی از اقیانوس اطلس به داخل منطقه نفوذ میكند و موجب بارندگی میشود. باد جنوب از سمت جنوب و جنوب غربی به ویژه در اواخر بهار و تابستان به داخل منطقه نفوذ میكند ومعمولاً با گرما همراه است
بادهای محلی در نواحی مختلف نسبتاً محدود و كم وسعت استان میوزند كه مهّمترین آنها عبارتند از: باد آشوب، باد زیر روز، كوه باد، باد حیران، باد چوغان، باد او و باد درخت رو.
تاریخ و فرهنگ
استان كهگیلویه و بویراحمد در گذشتهای نه چندان دور جزء یكی از بلوكهای مملكت فارس ومشتمل بر دو قسمت شمال شرقی كه آن را سردسیر و كوهستانی و پشت كوه و قسمت جنوبی و غرب بود كه آن را نره كوه بهبهان مینامیدند. تا دوّم تیرماه1342شمسی، قسمتی از استان فعلی كهگیلویه و بویراحمد جزء استان خوزستان و قسمتی نیز جزء استان فارس بود. پانزدهم آبان ماه1338، قسمت گرمسیر بهبهان به شهرستان كهگیلویه با مركزیت دهدشت تبدیل شد. این شهرستان كماكان جزء استان خوزستان و بقیه منطقه جزء استان فارس بود. به دنبال شورش ایل بویراحمد در22 تیرماه1342، منطقه كهگیلویه و بویراحمد طبق تصویب نامه مجلس شورای ملی وقت، از استانهای فارس و خوزستان جدا شد و به یك فرمانداری كل تبدیل شد و یاسوج كه تا آن زمان خالی از سكنه بود، به عنوان مركزآن تعیین گردید.
در اسفندماه1352 شمسی فرمانداری كل كهگیلویه و بویراحمد به استان تبدیل شد. به استناد كتاب "ممسنی در گذرگاه تاریخ" مردم لرستان، كهگیلویه و بویراحمد، ممسنی و حتی دشتستان بوشهر با گذشته تاریخی مشترك از یك نژاد هستند و با یك زبان صحبت میكنند و آداب و رسوم و فرهنگ مشابهی دارند.كنشهای فرهنگی مردم كهگیلویه و بویراحمد از روابط اجتماعی موجود مبتنی بر نظام عشیرهای متأثراست. در این نظام فرهنگی تمام رفتارهای اجتماعی و فرهنگی مردم تحت تأثیر مستقیم روابط قبیلهای وعشیرتی قرار دارند.
