استان سیستان و بلوچستان با 178431 كیلومتر مربع مساحت، بزرگترین استان كشور است و شهرستانهای آن عبارتند از: ایرانشهر، چابهار، خاش، زابل، زاهدان، سراوان، سرباز و نیك شهر. شهرزاهدان مركز استان است. این استان از دو ناحیه سیستان و بلوچستان تشكیل شده است و در سمت شرق باكشورهای پاكستان و افغانستان مرز مشترك دارد. در قسمت جنوب با دریای عمان و از قسمت شمال و شمالغرب با استان خراسان و در قسمت غرب با استان كرمان و استان هرمزگان همجوار است .
استان سیستان و بلوچستان در سال 1375 ، حدود 1,703,094 نفر جمعیت داشته است كه از این تعداد 46/12 درصد در نقاط شهری و 52/75 درصد در نقاط روستایی سكونت داشته و بقیه غیرساکن بودهاند.
استان سیستان و بلوچستان از نظر موقعیت طبیعی در اواخر دوران سوم زمین شناسی در اثر جنبشهایكوه زایی از دریا جدا شده و از آن پس ابتدا با رسوبات آهكی از نوع دریایی و سپس از رسوباتی با مواد نسبتا ًدرشت و نرم روی هم انباشته شده است. قسمت جنوبی استان كه به مكران معروف است ، یكی از مناطق درحال فرونشستن تدریجی است و علّت آن نیز ضخامت زیاد رسوبات رس ماسهای دوران سوم است. ارتفاعات استان به دوران دوم و سوم زمینشناسی تعلّق دارد و سنگهای آن اغلب آهكی و گچی است
بعضی از كوههایاین استان (مانند: آتشفشان تفتان) به اواخر دوران سوم و اوایل دوران چهارم تعلّق دارد. ارتفاعات سیستان وبلوچستان جزو رشته كوههای مركزی ایران و ناهمواریهای شرق چاله لوت و ارتفاعات دیواره شرقی وجنوبی چاله جازموریان است. پهنای كوهستانها از شمال به جنوب افزایش مییابد و در فاصله ایرانشهر - كوهك به بیشترین حد خود میرسد. این ناهمواریها دو قسمت كوههای سیستان و كوههای بلوچستان است.
نقشه های سیستان و بلوچستان
راه ها
تقسیمات اداری
جمعیت :
1,703,094
مساحت :
178,431/286
ارتفاع :
۱,۱۹۱ m
میانگین دما :
۱۷.۱ º C
گالری عکس
گالری تصاویر سیستان و بلوچستان
آب و هوا
منطقه سیستان و بلوچستان با توجه به موقعیت جغرافیایی، از یك طرف تحت تأثیر جریانهای جوی متعدد و از طرفی دیگر تحت تأثیر فشار زیاد عرضهای متوسط قرار دارد كه مهّم ترین پدیده مشهود اقلیمی آن گرما ست. پدیده قابل توجه در وضعیت هواشناسی این منطقه، بادهای شدید موسمی، طوفان شن، رگبارهای سیل آسا، رطوبت زیاد و مه صبحگاهی است. این استان دارای تابستانهای گرم، طولانی و زمستانهای كوتاه است. سردترین شهر استان، زاهدان و گرم ترین شهر آن ایرانشهر است. نواحی ساحلی دریای عمان به علّت رطوبت ناشی از مجاورت با دریا، آب و هوای گرم و رطوبت نسبتاً بیشتری دارد.
استان سیستان و بلوچستان یكی از خشك ترین استانهای كشور محسوب میشود. میزان بارندگی از شرق به غرب استان افزایش می یابد و در نواحی ساحلی استان میزان رطوبت نسبی بسیار بالا ست. استان سیستان وبلوچستان از جهات مختلف در معرض بادهای موسمی و فصلی است كه اهم این جریانات بادی عبارتند از :
باد 120 روزه سیستان (لوار)، باد قوس ، باد هفتم (گاوكش) ، باد نم بی یا ، باد جنوب، باد هوشاك، بادهای مرطوب وموسمی اقیانوس هند ، باد شمال یا گوریچ و باد غربی یا گرد
تاریخ و فرهنگ
استان سیستان و بلوچستان به لحاظ خصوصیات طبیعی و پیشینه اسكان، از دو منطقه كاملاً متمایز سیستان و بلوچستان تشكیل شده است. سیستان امروزی قسمت شمال استان است. مورخین بنای سیستان را به گرشاسب یكی از نوادگان كیومرث نسبت دادهاند. ناحیه مذكور به دلیل موقعیت خاص استراتژیكی و جغرافیایی در تمام دوران تاریخی از اهمیت به سزایی برخوردار بوده است. كتیبههای بیستون و تخت جمشید سیستان را یكی از ممالك شرقی داریوش ذكر كردهاند. نام سیستان از "سكا" كه یكی از اقوام آریایی بود، گرفته شده است. "سكاها" در حدود سال 128 پیش از میلاد سیستان را به تصرف خود در آوردهاند. در عصر ساسانیان تا قرن اوّل اسلام ولایت سیستان موقعیت ممتازی به دست آورده بود.
در زمان اردشیر بابكان، سیستان جزو متعلقات دولت ساسانی به شمار میآمد و در سال 23 هجری قمری، اعراب مسلمان به این سرزمین دست یافتند و سرانجام در زمان معاویه مردم این خطه به اطاعت كامل اعراب در آمدند. اولین فرمانروای معروف این سرزمین "یعقوب لیث صفاری " بود. سیستان تا چند قرن تحت سلطه امرای صفاری باقی ماند. صفاریان، سامانیان، غزنویان و سلجوقیان هر یك مدّتی این سرزمین را تحت سلطه خود داشتهاند. در زمان مغولان، خرابیهای زیادی در سیستان بوجود آمد.
در سال 914 هجری قمری، شاه اسماعیل صفوی سیستان را تصرف نمود و در زمان حكومت نادرشاه، اختلافهای داخلی سبب خرابیهای زیادی در این سرزمین شد. قدیمترین نام بلوچستان "مكا" است و به مرور مكران تبدیل شده است. مكران به قسمت جنوبی بلوچستان گفته میشود. كلمه بلوچستان نیز از زمانی به این سرزمین اطلاق شد كه بلوچها در آن سكونت اختیار كردند.
طبق آثار بدست آمده از تپههای بلوچستان، تاریخ این سرزمین به 3000 سال پیش از میلاد میرسد. در زمان خلافت خلیفه دوم، این سرزمین به وسیله اعراب فتح و یكی از سرداران عرب به حكومت آن منصوب شد. در سال 304 هجری قمری، بلوچستان به وسیله دیلمان فتح شد. سلجوقیان، بلوچستان را اشغال نمودند وبلوچستان تابع كرمان شد. بعد از حكومت نادر، بلوچستان اسماً جزو ایران بود و حكومت محلی مستقلی نداشت. در زمان محمّد شاه قاجار ناحیه ایرانشهر به تصرف وی درآمد، پس از آن رفته رفته تمامی نواحی ساحلی بلوچستان زیر سلطه حكومت مركزی قرار گرفت.
مجموعه اقوام ساكن در استان سیستان و بلوچستان همراه با سنن و شیوههای خاص زندگی، به تنهایی یكی از جاذبههای بی نظیر و چشمگیر منطقه است. دو ایل مهّم «براهویی و بلوچ» در منطقه سیستان و بلوچستان زندگی میكنند. نحوه معیشت و زیست، الگوهای سكونت، سنتها و آداب و رسوم و سرانجام ایل راهها ازجمله جاذبههای فرهنگی و دیدنی این شیوه زندگی است. گروهی از دانشمندان و سخنسرایان به ایالت سیستان منسوباند كه به آنان سنجری و سگزی گویند. شعرای به نام سیستان عبارتند از: «ابوالحسن علی بن جولوغ فرخیگزی»، «ابوالفرج سجزی»، «قاضی احمد» و «ابوسعید سگزی». در دوران طلایی سیستان مشاهیری از آن برخاستهاند كه عبارتند از: فرخی سیستانی، یعقوب لیث و رستم .
